در گفتگو سردار احمد سوداگر رئيس پژوهشكده علوم ومعارف دفاع مقدس با رسالت عنوان شد: ورود دروس تخصصي دفاع مقدس به دانشگاه هاي كشور كليد خورد

مدتي است كه در سطح دانشگاه هاي آزاد و دولتي درسي با نام آشنايي با دفاع مقدس ارايه مي گردد كه در آن سعي شده است تا دانشجويان با كليات 8 سال دفاع مقدس آشنايي اجمالي پيدا كند .اما چندي پيش شاهد بوديم كه به صورت رسمي اعلام شد كه اين درس به عنوان يك واحد درسي الزامي در دانشگاه ها ارايه خواهد شد. از همين رو و براي بررسي هرچه بيشتر دلايل ارايه اين درس در حوزه دانشگاهي گفتگويي را با سردار احمد سوداگر رئيس پژوهشكده علوم ومعارف دفاع مقدس ترتيب داديم و از ايشان خواستيم كه در اين براي ما توضيح دهد.

جناب سردار سوداگر ! به عنوان اولين سوال در خصوص ماهيت جنگ و دفاع مقدس توضيح دهيد.

ببينيد پس از پايان جنگ همه مسئولين بر روي اين موضوع تاكيد داشته اند و وجه مشترك مطالبات نظام اين بوده است كه ارزش ها و معارف دفاع مقدس بايد منتشر شوند و به نسل هاي بعدي منتقل گردند.

اما اگر بخواهيم بررسي كنيم كه به چه ميزان در اين عرصه موفق بوده ايم بايد در ابتدا تعاريف جنگ را مد نظر قرار دهيم و ببينيم كه پديده جنگ و دفاع چيست؟

اگر به تاريخ توجه مي كنيم و نظريات فلاسفه را مد نظر قرار دهيم به اين نكته مي رسيم كه جنگ پديده عجيبي است و عملا همزاد انسان واجتناب ناپذير است.به نوعي جنگ پيشرفت است و تمام مكتب هاي فكري دنيا از ماركسيسم گرفته تا سوسياليسم و كاپيتاليسم تحت عناوين مختلف به جنگ توجه كرده اند و دين اسلام نيز جنگ را مد نظر قرار داده است .

در مجموعه تعاريفي كه از جنگ وجود دارد مي توان به اين تعريف مشترك دست يافت كه جنگ حركتي قهر آميز براي تحميل اراده خود بر ديگران است و دفاع مقاومتي قهري در برابر اين تحميل اراده ديگران مي باشد. اما ما وقتي صحبت از دفاع مقدس مي كنيم به اين معناست كه اين عمل مقاومتي است داوطلبانه بر اساس ايدئولوژي الهي كه در برابر تحميل اراده نامشروع ديگران صورت مي پذيرد . اينكه داوطلبانه است به اين معناست كه فرد و يا سازماني كه وارد دفاع مي شود وظيفه دفاعي نداشته است و از سوي ديگر با يك منش الهي و نه مادي وارد عرصه شده است .

قابل توجه است كه در تاريخ گذشته تمام اقوام و ملل به جنگ ها و دفاع توجه خاصي داشته اند.در تمام كشورها موزه هايي وجود دارد كه در بردارنده مضامين استقلال و دفاعي آن ملت هستند. حتي در مواردي كه كشوري جنگي نامشروع را شروع كرده است و در آن ددمنشي كرده نيز از آن دفاع مي كند . براي مثال صدام بعد از آنكه جنگ تمام شد در يك سخنراني خطاب به ملت عراق گفت: فكر نكنيد ما شكست خورديم . ما پيروز شديم . ما در زماني ارتش درجه چندمي با 12 لشگر داشتيم اما اكنون ارتشي با 70 لشگر داريم و يك قدرت برتر در منطقه هستيم. آلمان ها نيز هنوز از جنگ جهاني دوم تمجيد مي كنند و در خصوص آن كتاب مي نويسد .

از نگاه شما چرا جنگ ها بايد مورد توجه قرار بگيرند؟

ببينيد جنگ صبغه دانشگاهي، آموزشي و تجربه گرايي دارد و يك برهه پالايشي محسوب مي شود . جنگ بستري براي شناخت افراد و بروز توانايي ها و خلاقيت هاست و به تعبير امام راحل جبهه دانشگاه بود.

رهبر معظم انقلاب نيز مي فرمايند بسياري از آثار بزرگ هنري دنيا بر روي دوش قهرماني ملت ها متمركز شده است حتي آنجايي كه شكست خورده اند . ايشان در جاي ديگري مي فرمايند تحول در متون علوم انساني با استفاده از مفاهيم كاربردي علوم قرآني و تجارب انقلاب و دفاع مقدس امري ضروري است .

ما در تحقيقات خود در چرايي اينكه بايد به جنگ هاي ملي و ميهني توجه شود به دو مبحث دست يافتيم . اول جامعه شناختي و دوم علمي و تخصصي.

رويكرد جامعه شناختي به ما مي گويد كه حيات هويتي ملت ها در گرو دو اصل افتخار به گذشته و اميد به آينده است. اگر افتخار به گذشته نباشد ملت از حركت باز مي ايستد و دچار سرخوردگي مي گردد و اگر اميد به آينده نيز در هر ملتي از بين برود نشاط و پويايي آن از بين رفته است.

رويكرد علمي و تخصصي به جنگ نيز به ما مي آموزد كه جنگ ها منشا تحولات عظيم در تاريخ بشر بوده اند. مستندا جنگ ها تحولات جغرافياي وسيعي را در پي داشته اند. جنگ ها منشا تحولات سياسي بوده اند.جنگ ها تحولات اجتماعي را دامن زده اند، ناسيوناليسم را تغيير دادند ، بافت هاي جمعيتي را عوض كرده اند جنگها منشا تحولات روحي و رواني گشته اند ، اعتماد به نفس ، غيرت، وطن پرستي، همياري ،وحدت ملي و... را در ميان فرهنگ ها پديد آورده اند.در كشور خود ما تا پيش از جنگ 108 گروه مدعي انقلاب بودند اما جنگ باعث شد كه وحدت ملي شكل بگيرد. خودباوري و اعتمادبه نفس ملي پديد بيايد. جنگ ها حتي منشا تحولات علمي و تكنولوژيك هستند .پيشرفت هاي علمي كشور خود ما نيز در بسياري از موراد وابسته به 8 سال جنگ است .به تعبيري مي توان گفت جنگ منهاي مديريت ، منهاي مهندسي ،منهاي تاريخ وجغرافيا ،روانشناسي ،حقوق ، آمار ، علوم سياسي و... معنا ندارد.

به نظر شما عملكرد دستگاه ها ، رسانه ها و... در انتقال ارزش ها و دستاوردهاي دفاع مقدس چگونه بوده است؟

ما براي دست يابي به انتقال مفاهيم و ارزشهاي دفاع مقدس و همان هدف اولي يعني تقويت افتخار به گذشته و اميد به آينده تا كنون چهار رويكرد را مد نظر قرار داده ايم.

اول رويكرد حماسي و ارزشي بوده است كه جاي خود را به رويكرد احساسي داده است به نوعي كه حماسه هاي دفاع مقدس در يك فرمولهاي احساسي تكرار شده اند . به عنوان مثال برگزاري يادوارها نمونه اي از دست هستند. دوم رويكرد تاريخ نگاري و تاريخ نويسي بوده كه بر اساس ثبت و ضبط جلسات فرماندهان در طول 8 سال دفاع مقدس صورت پذيرفته كه يك سري كتاب نيز بر اساس اين مستندات چاپ شده است.سوم نيز رويكرد سمعي و بصري بوده است .مانند شب خاطره و شب شعر كه فرهنگ دفاع منتقل شود كه اين رويكرد نيز به تدريج هم از نظر كميت و هم كيفيت افت داشته است.

چهارم نيز رويكرد انتقادي به جنگ بوده است كه بيشتر از سوي ناظران پيگيري شده است.مع الاسف وجهه تخريبي اين انتقادات هموراه بر وجهه سازنده آن چربيده است چرا كه اين نقادي ها غالبا متاثر از احزاب و جريانات سياسي بود است. به هر حال جريانات سياسي كه دستي در اين دفاع نداشته اند سعي كردند عدم حضور خود را توجيه كنند .ما در بررسي خود با محوريت سه رويكرد اول به اين نتيجه رسيدم كه توسعه ارزش هاي دفاع مقدس با اين رويكردها نتوانسته است موفق باشد و شواهد نيز موئد همين بررسي است . از اين رو ما در حال تدوين يك رويكرد تازه براي انتقال ارزش ها و دستاوردهاي 8سال دفاع پيروزمندانه و مقدس هستيم كه موضوع ارايه درس آشنايي با دفاع مقدس نيز در آن مي گنجد.

در خصوص برنامه هاي پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس براي ارايه دروس مرتبط با جنگ در دانشگاه ها بيشتر توضيح دهيد.

ما پس از آنكه ديديم رويكرد هاي مذكور نمي تواند براي انتقال ارزش هاي دفاع مقدس موفق باشد در يك تحقيقات وسيع به اين نتيجه رسيديم كه راز ماندگاري هر پديد در آن است كه متون و معارف ارزشمند آن متناسب با رشته ها استخراج شود و در دانشگاه وارد شود تا نسل به نسل منتقل گردد.به نوعي ما به دنبال فرايند جامع پذيري ارزشهاي دفاع مقدس در نظام آموزشي كشور رفتيم.متاسفانه در سالهاي گذشته ما از حوزه آموزش و به خصوص آموزش عالي غافل بوديم.در مدارس نيز به يك درس آمادگي دفاعي اكتفا كرديم كه بيشتر جنبه سخت افزاري دفاع را آموزش مي دهد .در نتيجه اين بحث ها رويكرد علمي و دانشگاهي به دفاع مقدس را پيگيري كرديم. امروز در دانشگاه هاي ما بسياري از فرهنگ ها مانند فرهنگ عمومي ،سازماني و... اموزش داده مي شود اما جاي فرهنگ دفاعي خالي است . اگر قرار است ما 20 ميليون بسيجي داشته باشيم بايد در ابتدا از نظر نرم افزاري بستر هاي آن را فراهم كنيم و الا يك ارتش 20 ميليوني نيز داشته باشم بدون توجه به بعد آموزشي و فرهنگي نمي توانيم به اهداف اصلي خويش دست يابيم.

ما در تلاش هستيم كه ارتباط تنگاتنگي بين نظام آموزشي و نظام دفاعي پديد آوريم. هم نظام اموزشي ما نيازمند فرهنگ دفاعي است و هم نظام دفاعي ما نيازمند علم و انديشه اموزشي عالي است .همانطور كه در ابتدا گفتم دفاع مقدس منهاي علم و تكنيك هرگز موفق نمي شد .به نظر من يكي از خيانت هاي بزرگ به كشور ما اين بوده است كه مي گويند نظامي وارد دانشگاه نشود و سرباز دانشجو حق ندارد با لباس نظامي وارد محيط دانشجويي شود ! ما در يك بررسي بر روي 56 كشور به مباني متفاوتي دست پيدا كرديم. در بسياري از كشور ها توجه ويژه اي به آموزش هاي دفاعي مي گردد. قشر اثر گذار و اينده ساز هر جامعه برخاسته از نظام آموزش عالي است .همه مديران از دانشگاه وارد مديريت كلان كشور مي شوند و اگر نظام آموزشي با فرهنگ دفاعي بيگانه باشند مديريت كشور با دفاع بيگانه مي شود و اين موضوع بسيار خطرناك است

اما سرانجام با مجموعه اي از ترس و اضطراب و با پشت سر گذاشتن بروكراسي پيچيده آموزش عالي سرانجام توانستيم دو واحد اختياري آشنايي با دفاع مقدس را در شوراي اسلامي شدن دانشگاه ها به تصويب برسانيم و به صورت آزمايشي در كشور پياده كنيم.

در دانشگاه آزاد هم در شوراي برنامه ريزي مصوب كرد تا دو واحد اختياري آشنايي با دفاع مقدس براي دانشجويان تدريس شود. البته هدف ما از اين اقدام ابتدايي آن بوده است كه حوزه آموزش عالي با ما اشنا شود و ما نيز با آنها آشنا شويم و ديوار بي اعتمادي بين نظام آموزشي و دفاعي كشور برداشته شود. اكنون كه 7 ترم از ارايه اين درس مي گذرد ما با مجموعه بيش از 80 هزار دانشجو كه درس را انتخاب كردند روبه رو هستيم و اين استقبال در حالي است كه اين درس اختياري است. و بيش از 90 درصد انتخاب كنندگان نيز در دانشگاه آزاد هستند .

برنامه شما براي آينده چيست؟ ايا ما شاهد گسترش جايگاه دفاع مقدس در دانشگاه ها خواهيم بود؟

اين دو واحد اختياري ابتداي كار است و هم اكنون برنامه دوم ما كليد خورده است . ما در پي آغاز تدريس دو واحد تخصصي آشنايي با دفاع مقدس هستيم . به عنوان مثال دو واحد آشنايي با مديريت دفاع ، ادبيات دفاع ، مهندسي دفاع مقدس ، تاريخ دفاع مقدس ، دو واحد حقوق و علوم سياسي دفاع مقدس از جمله سرفصل هايي هستند كه مي توان بر روي آنان كار كرد. البته در حال حاضر گروه مهندسي ، ادبيات و جغرافيا در دانشگاه آزاد كليد خورده است و ما در حال تدوين سرفصل ها هستيم و به زودي دانشجويان شاهد ارايه اين دروس خواهند بود.

با تشكر از شما كه وقتتان را در اختيار ما قرار داديد

من هم سپاسگذارم