نبرد در ارتفاعات گرده رش

شرحي بر عمليات نصر 8
اشاره :
درگيري نظامي در خليج فارس كه موجب تشديد حملات عراق به نفت كش ها و مقابله به مثل ايران و نيز حضور نظامي آمريكا شده بود باعث توجه بيشتر فرماندهي سپاه به آن جبهه شد.
حدودا از تيرماه سال 1366 با دخالت آمريكا جنگ ايران و عراق به طور محدود جنبه بين المللي به خود گرفت .
اسكورت نفت كش هاي كويتي با ناوهاي ايالات متحده و فشار بيشتر بر روي ايران باعث شد كه نيروي دريايي سپاه در خليج فارس فعال شود. و اين روند كه با حمله آمريكا به چاه هاي نفتي ايران تعرض به كشتي ها و حمله موشكي ايران به كشتي هاي آمريكايي همراه بود حدود سه ماه به درازا كشيد. پس از آن بارديگر فرماندهان سپاه توجه خود را به جبهه زميني معطوف كرده و در راستاي استراتژي عملياتي شمال غرب عمليات نصر 8 را به عنوان سرپل عمليات بزرگ زمستاني طرح ريزي كردند.
موقعيت منطقه
ارتفاع گرده رش كه عمليات نصر8 بر روي آن انجام شد در شمال سليمانيه واقع شده است . قبل از اين در اين منطقه عمليات هاي كربلاي 10 و نصر 4 انجام شده بود . ارتفاعات بلند گوجار قميش دولبشك الاغلو و يولان گرده شيلان و نيز دشت هرمدان و تپه هاي چنكاوي اطراف اين منطقه را در غرب شمال غرب و جنوب فرا گرفته اند. رودخانه قلعه چولان اين منطقه را به دو بخش شرق و غرب تقسيم مي كند كه درآن ارتفاعات گامو آمدين ژاژيله اسپيدار دوقلو قشن وگلان واقع شده اند.
در مجموع كوهستاني بودن محدوديت عقبه نداشتن جاده (به ويژه در ارتفاع گرده رش ) و سرما از جمله ويژگي هاي جغرافيايي منطقه عملياتي به شمار مي رفتند.
علاوه بر اين ارتفاع گرده رش مهم ترين ارتفاع اين منطقه به شمار مي رفت كه براي ورود به زمين غرب رودخانه قلعه چولان بايستي تصرف مي شد تا انجام عمليات هاي بعدي ميسر شود.
طرح مانور
عمليات نصر 8 با هدف تصرف ارتفاع گرده رش تحت فرماندهي قرارگاه نجف به شرح زير طرح ريزي شد :
تصرف نيمه جنوبي ارتفاع 1418 (قله دوم ) توسط لشكر 21 امام رضا(ع )
تصرف نيمه شمالي ارتفاع 1418 و تصرف ارتفاع 1391 (قله سوم ) توسط لشكر 57 حضرت ابوالفضل (ع ) .
تصرف نيمه غربي ارتفاع 1426 (قله اول ) توسط لشكر 11 اميرالمومنين (ع ).
تصرف نيمه شرقي ارتفاع 1426 (قله اول ) توسط تيپ 12 قائم (عج ) .
تصرف ارتفاعات 1317 و 1348 (قله چهارم ) توسط لشكر 155 ويژه شهدا همچنين لشكرهاي 7 وليعصر(عج ) 52 قدس و تيپ 35 امام حسن (ع ) و تيپ مسلم بن عقيل به عنوان احتياط قرارگاه درنظر گرفته شدند.

وضعيت دشمن
مسئوليت منطقه عملياتي به عهده سپاه يكم ارتش عراق بود; كه با يگان هاي سازماني و نيروهاي جيش الشعبي از ارتفاع گرده رش حفاظت و دفاع مي كرد. ميزان حضور دشمن در منطقه در اين زمان عادي قلمداد مي شد و از آنجا كه در اواخر پائيز و فصل زمستان مطابق تجربه سال هاي گذشته عمليات بزرگ ايران در جبهه جنوب انجام مي شد دشمن به تدريج نيروهاي خود را به آن جبهه اعزام كرد. اما اين نقل و انتقال كند انجام مي شد . از اين رو برخلاف عمليات كربلاي 10 كه در اوايل بهار همين سال صورت گرفت حضور دشمن در منطقه بيشتر و سازمان يافته تر بود.
علاوه بر اين علي رغم اهتمام وافر قرارگاه نجف نسبت به رعايت غافل گيري و اعمال حفاظت عملياتي به دليل حضور دشمن روي ارتفاع گامو و ارتفاع قميش اقدامات و نقل و انتقال يگان هاي خودي در معرض ديد نيروهاي عراقي قرار داشت و به همين دليل دشمن به طور نسبي هوشيار بود. اين وضع به طور خاص چند روز قبل از شروع عمليات تشديد شد و نيروهاي در خط دشمن به حفر كانال احداث سنگر افزايش موانع مصنوعي و فعاليت كمين پرداختند. عراقي ها همچنين نيروهاي يگان هاي مستقر در ارتفاع گرده رش را افزايش دادند.
شرح عمليات
عمليات نصر 8 در ساعت 1 16 بامداد 29 آبان 1366 با رمز يا محمدبن عبدالله ادركني ادركني ادركني آغاز شد. به منظور تك هم آهنگ به مواضع دشمن يگان ها با پنج تا هشت ساعت راه پيمايي زير مواضع دشمن استقرار يافتند بدين ترتيب با فرمان حمله يگان هاي عمل كننده به طور هماهنگ و هم زمان حمله را شروع كردند و پس از يك ساعت موفق شدند هدف هاي خود را بر روي قله هاي 1426 1418 1391 و همچنين قرارگاه تاكتيكي تيپ 39 و مقر گردان 1 اين تيپ را تصرف كنند . در اين ميان تنها مقر گردان 2 تيپ 39 در ادامه يال شمال گرده رش پاك سازي نشد . با آغاز عمليات مهندسي قرارگاه نجف نيز اقدام به احداث جاده از پاسگاه پليس به سمت رودخانه قلعه چولان و احداث پل لوله اي روي اين رودخانه كرد.
از ساعت 5 صبح دشمن با عناصر باقي مانده از تيپ 39 به لشكر 57 ابوالفضل پاتك كرد و با ادامه اين فشار توانست اين لشكر را 300 متر عقب بزند. و به دليل احساس خطر از اين محور به اين لشكر ماموريت داده شد تا هنگام ورود نيروهاي لشكر ويژه شهدا در مقابل دشمن مقاومت كرده و منطقه را حفظ كند. لشكر ويژه شهدا نيز ماموريت داشت ادامه يال گرده رش را تصرف كند. از اين رو براي كمك و تقويت اين يگان به توپخانه و ادوات دستور داده شد در آن محور اجراي آتش كنند. بدين ترتيب ساعت 5 صبح به لشكر ويژه شهدا و لشكر 7 ولي عصر دستور داده شد كه در پي ادامه ماموريت لشكر 57 و تقويت خط دفاعي لشكر 21 امام رضا(ع ) وارد عمل شوند. در اين حال بارديگر دشمن اوايل صبح پاتك كرد اما اين بار سركوب شد. پس از اين حمله تا ظهر روز اول تحرك خاصي از دشمن مشاهده نشد. اما بعدازظهر چند فروند هواپيماي دشمن با قصد بمباران مواضع رزمندگان اسلام اشتباها مواضع قواي خودشان را بمباران كردند.
در شب دوم لشكر ويژه شهدا روي ادامه يال گرده رش با يك گردان از لشكر 57 عبور كرده و آن را تصرف كرد .
عراقي ها پس از عقب نشيني گرده رش از روز سوم عمليات با تيپ هاي 31 77 و 83 از دو محور به مواضع نيروهاي خودي در ميان قله هاي 2 و 3 و همچنين به قله 2 حمله كردند . اما رزمندگان اسلام آنها را عقب زدند .
از سوم آذر 1366 نيز نيروهاي اتحاديه ميهني كردستان عراق روي ارتفاع ويولان عمليات خود را آغاز كردند. در پي اين اقدام دشمن توجه خود را به آن محور معطوف كرد و موفق شد پس از چند روز درگيري اتحاديه را وادار به عقب نشيني كند . در مجموع عمليات نصر 8 پس از يك هفته با موفقيت كامل پايان يافت .
نقش هوانيروز در اين عمليات
به علت مسافت زياد و شيب تند ارتفاعات گرده رش تدارك يگان ها از راه زميني بسيار دشوار بود. لذا با هماهنگي كه از قبل شده بود يگان ها از شب عمليات وسايل مورد نياز خود را در تورهاي اسلينگ آماده كرده و از صبح عمليات هوانيروز به اسلينگ وسايل تداركاتي يگان ها پرداخت و در روز اول عمليات هوانيروز 18 بار و در هر بار يك تن محموله را اسلينگ كردند و در روز دوم نيز 25 بار عمليات اسلينگ صورت پذيرفت .
نتايج عمليات
رزمندگان اسلام در عمليات نصر8 به طور صددرصد به هدفهاي خود دست يافتند. در واقع با تصرف ارتفاع گرده رش يك سرپل مناسب و جاپاي مطمئن در آن سوي رودخانه قلعه چولان براي اقدامات بعدي به دست آمد. در اين عمليات دشمن متحمل تلفات نيروي انساني و تجهيزات زيادي شد و 200 تن از آنها نيز به اسارت نيروهاي خودي درآمدند . همچنين تيپ هاي 39 74 77 و 83 و برخي يگان هاي ديگر دشمن آسيب ديدند. علاوه بر اين مقداري از سلاح مهمات و تجهيزات دشمن نيز منهدم و يا به غنيمت گرفته شد.
واكنش مطبوعات جهان
واكنش اكثر تحليل گران نظامي سياسي جهان انجام عمليات در مناطق شمالغرب را فريب ارزيابي مي كنند و معتقدند هدف اصلي ايران تصرف بصره است . ضمن اينكه اخبار خليج فارس ديگر اخبار جنگ را تحت الشعاع قرار داده است .
روزنامه « ميدل ايست اكونوميك دايجست » در اين باره نوشت : « نيروهاي مسلح عراق در سرتاسر جبهه جنگ در آماده باش كامل به سر مي برند. هدف احتمالي ايران شهر بصره خواهد بود كه عراقي ها مي كوشند بارديگر تدابير دفاعي پيش بيني شده را به كار گيرند. همچنين « اينديپندنت » روزنامه ديگر لندن با اشاره به اين نكته كه عراق يك شبكه ديگر از مواضع دفاعي منطقه بصره ايجاده كرده است نوشت : « ايران به فشارهاي مداوم رزمندگان خود مبني بر دست زدن به حملات پياپي جهت درهم شكستن خطوط دفاعي عراقي ها تا عملي ساختن يك رسوخ پيروزمندانه متكي خواهد بود. عكس هاي ماهواره اي نشان دهنده آمادگي گسترده ايراني ها براي دست زدن به يك حمله جديد در جبهه جنوبي است . » اين روزنامه همچنين در مقاله اي ديگر آورده است : « ايران حملات آزمايشي خود را در نقاط ديگر به عمل مي آورد تا تعادل عراقي ها را به هم بزند. اما در واقع در اطراف بصره و در جبهه جنوبي است كه نبرد واقعي صورت خواهد گرفت . هدف ايران برآن است كه جنوب عراق و بصره را از ساير نقاط عراق جدا كند. »
تهيه و تدوين : روابط عمومي مركز مطالعات و تحقيقات جنگ سپاه